logotyp

infobox1

SRW561

top kontakt
DZIAŁ OBSŁUGI KLIENTA

32 888 58 58

Zgodnie z art. 22 kodeksu pracy definiującym istotę stosunku pracy, pracownik jest zobowiązany do wykonywania pracy określonego rodzaju na rzecz pracodawcy i pod jego kierownictwem oraz w miejscu i czasie wyznaczonym przez pracodawcę. Należy zatem stwierdzić, iż co do zasady miejsce, czas i zakres pracy wskazuje pracodawca. Miejscem pracy, w pewnym uproszczeniu jest lokalizacja, w której pracownik będzie świadczył umówioną przez strony pracę na rzecz pracodawcy. Biorąc pod uwagę powyższe określenie miejsca pracy, powinno ono wskazywać na  stały, określony punkt, łatwy do zlokalizowania, przykładowo siedziba firmy lub też nazwa miejscowości.

 

Miejsce wykonywania pracy należy do elementarnych warunków pracy i zgodnie
z postanowieniami przepisu art. 29 § 1 pkt 2 kodeksu pracy powinno zostać określone
w umowie o pracę. W sytuacji kiedy strony stosunku pracy nie wskażą w umowie miejsca pracy, najczęściej przyjmuje się, że jest nim siedziba pracodawcy. Jeśli jednak podwładny zgłosi się do pracy w innym miejscu, przykładowo w jakiejś jednostce organizacyjnej pracodawcy i zostanie do niej dopuszczony, to będzie to jego miejsce pracy. Na tej samej zasadzie miejscem pracy jest ta jednostka organizacyjna, w której pracownik stale wykonuje faktycznie całość lub większą część swoich obowiązków. Tak więc mimo tego, że strony stosunku pracy powinny ustalić w umowie miejsce świadczenia pracy, to brak takiego uzgodnienia nie prowadzi do nieważności umowy o pracę.

W kodeksie pracy ustawodawca nie zdefiniował pojęcia „miejsca pracy”. Można przyjąć, że na podstawie definicji czasu pracy (regulacja w art. 128 § 1 kodeksu pracy), miejscem wykonywania pracy jest zakład pracy lub inne miejsce poza zakładem, wyznaczone przez pracodawcę do świadczenia pracy. Tak więc pracownik może wykonywać pracę w innym miejscu niż zakład pracy pracodawcy, a miejsce pracy może także znajdować się w zakładzie innego podmiotu niż pracodawca. Jeżeli pracownik wykonuje pracę w takim miejscu, ale pod kierownictwem pracodawcy, nie następuje nawiązanie stosunku pracy z tym innym podmiotem (wyrok SN z 5 listopada 1999r., I PKN 337/99).

Należy pamiętać, że błędem jest wskazanie jako miejsca pracy siedziby pracodawcy, gdy w rzeczywistości praca wykonywana jest w innym miejscu. Wskazane w umowie o pracę miejsce pracy musi odpowiadać miejscu czy obszarowi, w którym w normalnym trybie praca będzie wykonywana.

Przyjąć należy, że strony stosunku pracy mają dużą swobodę w sposobie określenia miejsca wykonywania pracy. Tenże składnik treści umowy można określić przez wskazanie stałego punktu, którym może być przykładowo siedziba pracodawcy, adres jednostki organizacyjnej, ale też całkowicie inne miejsce, niezwiązane z pracodawcą. Ustalenie miejsca pracy może nastąpić także przez podanie obszaru działania (np. teren danego województwa) albo w inny sprecyzowany sposób. Ciekawostką jest, że zgodnie ze stanowiskiem Państwowej Inspekcji Pracy miejsce pracy może obejmować maksymalnie obszar 3 województw.

Strony stosunku pracy nie mają jednak całkowitej dowolności w zakresie ustalenia miejsca pracy. Przede wszystkim należy wziąć pod uwagę ogólną zasadę sformułowaną
w wyroku Sądu Najwyższego z 11 kwietnia 2001r. (sygn. akt I PKN 350/00), w którym wskazano, że miejsce wykonywania pracy powinno być tak ustalone, by pracownik miał możliwość wykonywania zadań, wliczając w to czas dojazdu do miejsca ich wykonywania,
w ramach umówionej dobowej i tygodniowej normy czasu pracy w przyjętym okresie rozliczeniowym. Przy takim ujęciu zawęża się już zakres możliwego obszaru geograficznego, który może zostać określony jako miejsce pracy. Ponadto miejsce pracy powinno zostać określone konkretnie. Wskazał na to także Główny Inspektorat Pracy w piśmie z 29 maja 2007r. (GNP-152/302-4560-247/07/PE), stwierdzając, że miejsce pracy nie może zostać określone zbyt ogólnikowo, np. jako obszar całego kraju.

Określając miejsce wykonywania pracy, w umowie o pracę należy określić je zgodnie
z rzeczywistością. W zależności od niej będzie to:

  • stały punkt w znaczeniu geograficznym (np. siedziba pracodawcy), ze wskazaniem pełnego adresu miejsca pracy,
  • konkretne stanowisko wskazane w strukturze organizacyjnej i przestrzennej zakładu,
  • pewien określony obszar, strefa oznaczona granicami jednostki administracyjnej podziału kraju, np. województwo.

Wskazanie miejsca pracy jest istotne dla oceny, czy wyjazd pracownika jest podróżą służbową w rozumieniu art. 775 § 1 k.p. Zgodnie z tym przepisem pracownikowi wykonującemu na polecenie pracodawcy zadanie służbowe poza miejscowością, w której znajduje się siedziba pracodawcy lub poza stałym miejscem pracy, przysługują należności na pokrycie kosztów związanych z podróżą służbową. Jeżeli zatem stałe miejsce pracy jest wyznaczone jako pewien obszar, to poruszanie się przez pracownika w obrębie tego obszaru nie jest podróżą służbową.

Sytuacja komplikuje się w przypadku określenia miejsca pracy dla tzw. pracowników mobilnych, czyli pracowników zatrudnionych na stanowiskach pracy kierowców, kurierów, przedstawicieli handlowych – wszystkich tych pracowników zatrudnionych na stanowiskach pracy, od których wymagane jest częste przemieszczanie się w trakcie realizowania swoich obowiązków pracowniczych. W sytuacji gdy pracownik wykonuje pracę mobilną, to miejsce świadczenia pracy oznaczające pewien obszar jego aktywności zawodowej musi odzwierciedlać rzeczywisty stan rzeczy, ma zatem być to obszar, w którym pracownicy mobilni będą na stałe zobowiązani do przemieszczania się.

Przepisy ustawy z dnia 16 kwietnia 2004r. o czasie pracy kierowców nie regulują zasady zawierania umów o pracę inaczej niż powszechnie obowiązujący kodeks pracy, tak więc umowa o pracę podpisywana z kandydatem do pracy na stanowisku kierowcy formalnie nie różni się od umów zawieranych z innymi pracownikami. Dla kierowcy, który ma wykonywać przewozy na terenie poza Polską, miejsce pracy powinno obejmować faktyczny obszar, w ramach którego będzie się on przemieszczał, realizując zlecane zadania.

W uchwale 7 sędziów Sądu Najwyższego (dalej: SN) z 19 listopada 2008r. (sygn. akt II PZP 11/08), sędziowie odnieśli się do faktycznego miejsca świadczenia pracy kierowcy transportu międzynarodowego i uznali, że miejscem pracy kierowcy nie jest siedziba pracodawcy, lecz obszar, na którym stale realizuje on przewozy, nawet gdy obejmuje on terytorium państw innych niż Polska (przykładowo Unii Europejskiej bądź całej Europy). Obszarowo określone miejsce pracy nie może być więc sztucznie zawężane. Jako nieprawidłowe należy uznać również rozszerzanie obszaru pracy np. o terytorium państw, do których kierowca nie podróżuje regularnie. Uchwała ta w znaczący sposób zmieniła podejście do dotychczas przyjmowanej koncepcji miejsca pracy. SN nie zakwestionował bowiem określenia miejsca pracy w sposób szeroki, np. jako terytorium Unii Europejskiej.
W uzasadnieniu wskazanej uchwały SN stwierdził, że miejsce świadczenia pracy pracownika „mobilnego”, oznaczające pewien obszar jego aktywności zawodowej, musi odzwierciedlać rzeczywisty stan rzeczy. Ma zatem być to obszar, w którym pracownicy mobilni będą na stałe zobowiązani do przemieszczania się, będą wykonywać przewozy na tym właśnie obszarze. Przytoczona uchwała SN odnosi się do stanu faktycznego, w którym kierowca wykonuje jedynie przewozy na trasach dłuższych, w ruchu międzynarodowym. Natomiast jeżeli kierowca w ramach obowiązków służbowych wykonuje przewozy lokalne po terenie Polski, to miejsce pracy może być określone jako siedziba pracodawcy. Tak więc przykładowo miejsce pracy kierowcy wykonującego, oprócz przewozów międzynarodowych, przewozy lokalne, można ustalić jako siedzibę pracodawcy. Jednocześnie należy stwierdzić, że od czasu wydania uchwały przez skład 7 sędziów Sądu Najwyższego z 19 listopada 2008 r. nie ulega wątpliwości, że miejsce pracy kierowcy powinno obejmować obszar w znaczeniu geograficznym, po którym pracownik stale się przemieszcza, realizując umówione obowiązki.

Za nieprawidłowe należy uznać określanie miejsca pracy kierowcy jako adresu siedziby pracodawcy lub miejsca zamieszkania pracownika – chyba że mamy do czynienia
z pracownikami, którzy faktycznie wykonują pracę na terenie zakładu pracodawcy, np. cementowni, kopalni lub hut oraz w innych firmach zajmujących dużą powierzchnię, które zatrudniają kierowców, np. w celu przewozu pracowników między bramą zakładu, stanowiskiem pracy i stołówką. W pozostałych przypadkach wskazanie kierowcy jako miejsca pracy adresu siedziby firmy stanowi sztuczne zawężanie tego miejsca. Podobnie należy oceniać przypadki określenia miejsca pracy kierowcy jako jego miejsca zamieszkania, również gdy za zgodą pracodawcy parkuje on na terenie prywatnej posesji pojazd, którym wykonuje przewozy.

Biorąc pod uwagę powyższe – co w takim razie z podróżami służbowymi pracowników zatrudnionych na stanowisku pracy kierowcy? Sposób określenia miejsca pracy nie ma wpływu na zasady odbywania i rozliczania podróży służbowych kierowcy. Zgodnie z definicją określoną w ustawie o czasie pracy kierowców, podróż służbowa obejmuje każde zadanie służbowe polegające na wykonywaniu, na polecenie pracodawcy, przewozu drogowego poza miejscowość, w której zlokalizowano siedzibę pracodawcy lub inne miejsce prowadzenia działalności, np. jego filię, przedstawicielstwo lub oddział. Jako podróż służbową traktuje się również każdy wyjazd poza taką miejscowość w celu podjęcia i wykonania przewozu drogowego. Tak wynika z art. 2 pkt 7 ww. ustawy. W efekcie podróże służbowe kierowców zostały oderwane od ich miejsca świadczenia pracy, co jest podstawową różnicą w porównaniu do innych pracowników. To natomiast temat na zupełnie odrębne rozważania.

 

Podsumowując: jak w prawidłowy sposób pracodawca może określić miejsce pracy w umowie o pracę ? Przykładowo poprzez:

  • wskazane w umowie o pracę miejsce pracy jako rzeczywiste  miejsce świadczenia pracy przez pracownika;
  • określenie szerszego miejsca pracy niż jedna lokalizacja, jednakże pod warunkiem,
    iż rzeczywiście pracownik pracuje stale na szerszym obszarze i jest to uzasadnione jego specyfiką pracy (stanowiskiem);
  • określenie miejsca wykonywania pracy jako zakładu pracy innego pracodawcy (pod warunkiem podporządkowania oraz wydawania poleceń przez pracodawcę, z którym pracownik nawiązał stosunek pracy);
  • wskazanie konkretnie miejsca pracy - może to być szeroki obszar, jednakże musi to być wskazane wprost i musi być to uzasadnione specyfiką pracy. Zapis „i inne miejsca wskazane przez pracodawcę”, nie jest zapisem prawnie dopuszczalnym;
  • określenie w przypadku pracowników zatrudnionych na stanowisku pracy kierowcy miejsca pracy jako obszaru w znaczeniu geograficznym, po którym pracownik stale się przemieszcza, realizując umówione obowiązki, chyba że mamy do czynienia
    z pracownikami, którzy faktycznie wykonują pracę wyłącznie na terenie jednego zakładu pracodawcy.

Wojciech Mazur

Ekspert SRW ds. Prawa Pracy

 

rzetelna firma  fgz  medal gazele logo

szybki kontakt pani


DZIAŁ OBSŁUGI KLIENTA
szybki kontakt telefon 32 888 58 58
szybki kontakt koperta dok@srw.com.pl